środa, 17 stycznia 2018

Julian Barnes 'The Noise of time' (Zgiełk czasu) - wybitne dzieło o wybitnym artyście

'Art is the whisper of history, heard above the noise of time'

Julian Barnes 'The Noise of Time'

Dzień dobry,
Do dzisiejszej recenzji podchodzę z drżeniem rąk, żeby się nie wygłupić. O takiej książce! 
Na zdjęciu po lewej widać pozaginaną okładkę. To nie ja. Ja już ją taką kupiłam. To taki prezent gwiazdkowy, który zrobiłam sama sobie. O Barnesie oczywiście słyszałam, ale jakoś nie miałam okazji czytać. W jednym z grudniowych odcinków 'Tygodnika Kulturalnego' rozmawiano o tej książce, że opowiada o Szostakowiczu, którego przepiękną 5 symfonię słuchałam sobie czytając 'Nie mówcie, ze nie mamy niczego'. No więc jak tak sobie myślałam, jaką książkę najbardziej chciałabym dostać na gwiazdkę, to 'Zgiełk czasu' mi przychodził na myśl. Ale wiedziałam, że nie dostanę. Wyobraźcie sobie, że znalazłam ją w koszach z kryminałami. Leżała głęboko ukryta pod jakąś lichą książczyną i czekała na mnie cierpliwie. 
Tyle wstępu, o którym chciałam Wam napisać. 

Przeczytałam artykuł o problemach z tłumaczeniem książki na polski. Argumentów muzycznych nie podtrzymam, ani nie obalę, bo nie mam na ten temat wiedzy. Natomiast mogę stwierdzić, że już przy pierwszym kontakcie widać, że wersja oryginalna jest przepiękna językowo, a przy tym oszczędna w słowach. Zauważyłam, że w wersji anglojęzycznej bardzo ważną rolę odgrywają czasy przeszłe. JAk wiemy w języku angielskim jest ich kilka, natomiast w polskim jeden. Nie mam pojęcia jak to tłumaczka rozwiązała, bo w oryginale było to bardzo ważne dla treści. Bardzo ważny jest tu past perfect, który przecież sam w sobie ma ogromne znaczenie dla treści. A na polski jest nieprzetłumaczalny. Czasami był zwykły czas przeszły. Przechodziło to z jednego w drugi, w zależności, czy była to zwykła relacja z przeszłości, czy fragmenty z przeszłości Szostakowicza. Poniżej podaję te cytaty. Jest ich trochę dużo, za co przepraszam, ale prawdę mówiąc chcę je zapisać dla siebie.












Książka podzielona jest na trzy części, trzy etapy 'upodlenia' duchowego Szostakowicza. Część pierwsza 'On the Landing' (w roku 1936, gdy kompozytor siedzi przed windą i czeka na bycie aresztowanym), część druga 'On the Plane' (w roku 1948, gdy Szostakowicz wraca ze Światowego Kongresu Pokoju w USA) i część trzecia 'In the Car' (w roku 1960, gdy artysta zmuszony został do zapisania się do Partii). W każdej z tych części narrator, Szostakowicz snuje rozważania nad sobą, Rosją, sztuką, władzą, człowieczeństwem, odwagą a możliwościami, rodziną i przeszłością itd. Ciągle powtarzają się słowa klucze pisane wielkimi literami: 'Art', 'Power', 'People'. To one kształtują życie Szostakowicza, są dwiema przeciwstawnymi siłami, które ciągną go każda w inną stronę. Wśród nich on jako człowiek czuje się przegrany. Mówi o sobie, że 'żył za długo'. Z czym się nie zgadzam, bo zrobił co mógł, a pozostawił po sobie przepiękną muzykę. W powieści Thien 'Nie mówcie, że nie mamy niczego' narratorka opowiada o Rewolucji Kulturalnej w Chinach i o rodzinie genialnych muzyków. Dla nich, tych udręczonych i poniżanych ludzi, 5 symfonia Szostakowicza tkwiła w głowie, gdy nie wolno im było grać, posiadać książki, myśleć. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie cierpienie artysty. W 'Zgiełku czasu' Szostakowicz opowiada o spotkaniach z artystami ze swojego pokolenia tymi, którzy przeżyli stalinizm, takimi jak Achmatowa, i tymi, którzy wyjechali, jak Nabokow.  To bardzo ważna rozmowa. Wynika z niej, że o pewnych sprawach nie można rozmawiać, jeśli się ich nie doświadczyło, albo odwrotnie, można rozmawiać, jeśli się nie doświadczyło. Jeśli się je przeżyło,to pozostaje milczenie, jak on i Achmatowa, albo sztuka:
I cytat najważniejszy:
SZTUKA JEST SZEPTEM HISTORII SZŁYSZALNYM PONAD HAŁASEM CZASU.
(Art is the whisper of history, heard above the noise of time')
Natomiast o człowieku, którego dopada los, przeznaczenie, wydarzenia Szostakowicz mówi tak:

 

 Również zapamiętałam sobie te słowa, gdyż ich mądrość i trafność odczułam sama w swoim małym życiu. Coś spada na nas z zaskoczenia, a potem reszta jest już tylko logicznym następstwem.

Wśród tej całej dyskusji w mądrych czasopismach na temat tej niezwykłej książki, która chyba po polsku  zachwyciłaby mnie mniej, zabrakło mi ważnej kwestii, która przyszła mi do głowy po przeczytaniu tej książki. Gombrowicz sformułował ją tak: Co poeta miał na myśli? Na ile pisarz, żyjący pół wieku po bohaterze książki ma prawo wcielać się w myślenie innej osoby? Inna sprawa, że powstała bardzo wybitna książka, książka o sztuce i władzy o niebezpieczeństwie zniewolenia, o tym, że jak raz się wchodzi na złą drogę, to potem nie ma z niej odwrotu. Dzisiejsza Europa, stojąca na rozdrożu, w kryzysie bardzo potrzebuje tej książki. 
Ja ją się napawałam, byłam pod wielkim wrażeniem, którego i Wam życzę. 
10 gwiazdek

6 komentarzy:

  1. Ostatnio kilka bardzo dobrych opinii o tej książce czytałam, również po francusku. We Francji wyszła chyba w 2016 roku ale bez większego echa. Autora nie znam i chętnie poznam.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. U nas książka stała się modna. No i dobrze. Zwróciłam na nią uwagę dzięki temu Szostakowiczowi, bo według mnie książki o Rosji są zawsze ciekawe, odkrywcze. Moze dlatego we Francji przeszła bez echa, bo tam mniej się boją Władzy niż my, Polacy? Że inne doświadczenia dziejowe? Ciekawe jak wygląda tłumaczenie na francuski. W każdym razie myślę, że Ci się spodoba, ta książka.

      Usuń
  2. To jedna z tych książek, które mimo popularności muszę przeczytać. Bardzo dobrze napisana opinia.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. 'Mimo popularności' ;) Genialne stwierdzenie. Faktycznie wiele modnych książek okazuje się wydmuszkami. Ta jest świetna.

      Usuń
  3. Tak czytam udostępnione przez Ciebie fragmenty i zazdroszczę Ci ( tak pozytywnie oczywiście) lektury "Zgiełku czasu" w oryginale. Polski przekład robi wrażenie, ale Barnes w oryginale to mistrzostwo.

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Widziałąm tylko fragmenty po polsku, ale już to pokazuje, że oryginał jest lepszy. I ten czas past perfect nieprzetłumaczalny.

      Usuń

Dziękuję za komentarze.

Wiecie, że usunę komentarze rasistowskie i obraźliwe. Dziękuję za uwagi.

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...